- Kto może skorzystać z upadłości konsumenckiej? Osoba fizyczna, która stała się niewypłacalna i której upadłości nie ogłasza się w trybie właściwym dla przedsiębiorców.
- Próg do samooceny niewypłacalności: opóźnienie w płatnościach powyżej 3 miesięcy jest ustawowym domniemaniem niewypłacalności.
- Największe „blokery” w praktyce: braki formalne we wniosku, niespójności między oświadczeniami a dokumentami, zatajenia majątku lub wierzycieli.
- Co zrobić teraz? Zrób listę długów i majątku, policz miesięczny bilans (dochód minus stałe koszty), zbierz dowody przyczyn problemów i przygotuj wniosek na urzędowym formularzu.
Kto może skorzystać z upadłości konsumenckiej? Dłużnik będący osobą fizyczną, który jest niewypłacalny i spełnia warunki postępowania „konsumenckiego” w Prawie upadłościowym.
Najczęstszy błąd to mylenie chwilowego braku płynności z niewypłacalnością oraz pomijanie długów, których umorzenie jest ustawowo wyłączone. Poniżej masz kryteria, czerwone flagi, dokumenty oraz plan działania, aby wniosek był spójny i odporny na zarzuty.
Warianty rozwiązań w skrócie, jakie masz opcje?
| Opcja | Kiedy wybrać | Zalety | Wady | Największe ryzyko |
|---|---|---|---|---|
| Postępowanie upadłościowe (konsumenckie) | Gdy jest niewypłacalność, wielu wierzycieli, realnie brak szans na samodzielne wyjście z długów | Wstrzymanie typowej egzekucji, uporządkowanie wierzytelności, szansa na oddłużenie po planie spłaty | Utrata części majątku, formalizm, kontrola czynności majątkowych | Ryzyko braku oddłużenia, jeśli sąd odmówi, uchyli plan spłaty albo długi należą do kategorii nieumarzalnych |
| Postępowanie o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli (dla konsumenta) | Gdy stać Cię na realne raty, a celem jest porozumienie z wierzycielami bez likwidacji kluczowego majątku | Układ i spłata na warunkach zaakceptowanych przez wierzycieli, często łagodniejsze skutki majątkowe | Wymaga wykonalnego planu i dyscypliny, ryzyko fiaska układu | Brak zgody wierzycieli, upadek układu i powrót presji windykacyjnej |
| Ugody pozasądowe lub ścieżka właściwa dla przedsiębiorcy | Gdy długi wynikają z biznesu, formalnie prowadzisz JDG albo masz realny plan spłat i chcesz utrzymać kontrolę nad majątkiem | Szybsze negocjacje, elastyczne harmonogramy, większa kontrola nad aktywami | Brak „tarczy” upadłościowej, zależność od woli wierzycieli | Jedno wypowiedziane porozumienie może uruchomić lawinę działań windykacyjnych |
Decyzja w praktyce: Jeśli od 3 miesięcy nie regulujesz wymagalnych płatności, a zaległości rosną szybciej niż dochody, najczęściej spełniasz test niewypłacalności i sens ma ścieżka upadłościowa. Jeśli masz stabilny dochód, a problem sprowadza się do „zbyt wysokich rat”, najpierw rozważ układ lub ugody, bo dają większą kontrolę nad majątkiem.
Kto w świetle prawa ogłosi upadłość konsumencką w Polsce?
W praktyce chodzi o konsumenta, który stał się niewypłacalny, czyli trwale nie reguluje wymagalnych długów. Jeśli formalnie prowadzisz JDG i nadal widniejesz w rejestrze, reżim postępowania może być oceniany przez pryzmat przepisów właściwych dla przedsiębiorcy. Najprostszy punkt odniesienia to status na dzień złożenia wniosku, dlatego warto dołączyć wydruk z CEIDG albo KRS.
- Tak: osoba fizyczna z trwałą niewypłacalnością i długami prywatnymi
- Uwaga: szczególne reguły dotyczą osób powiązanych z działalnością gospodarczą, w tym byłych przedsiębiorców
Jakie warunki musisz spełnić, aby sąd w ogóle rozpatrzył wniosek o upadłość konsumencką?
Najczęstsze „blokery” to braki formalne, pomylone kwoty, brak listy wierzycieli lub brak wskazania źródeł dochodu. Wniosek składa się na urzędowym formularzu, a opłata sądowa od wniosku wynosi 30 zł. Poza opłatą mogą pojawić się koszty postępowania, w tym wynagrodzenie syndyka i koszty kancelaryjne, ich poziom zależy od złożoności sprawy.
- Komplet danych o długach: wierzyciel, kwota, data wymagalności, podstawa (umowa, nakaz, wyrok)
- Pełny wykaz majątku: nieruchomości, auto, rachunki, wartościowe ruchomości, prawa majątkowe
- Dochody i koszty: źródło dochodu, stałe opłaty, utrzymanie, alimenty, leczenie
- Uzasadnienie przyczyn: fakty i dokumenty, bez ogólnych haseł
Jak wygląda postępowanie krok po kroku (7 etapów)?
- Wniosek: formularz, wykazy, uzasadnienie, opłata 30 zł.
- Weryfikacja formalna: sąd może wezwać do uzupełnienia braków.
- Ogłoszenie upadłości: postanowienie sądu uruchamia postępowanie.
- Syndyk i masa upadłości: ustalenie majątku, zabezpieczenie składników.
- Wierzyciele: ustalenie i weryfikacja wierzytelności, lista wierzytelności.
- Oddłużenie: plan spłaty, umorzenie bez planu albo warunkowe umorzenie, zależnie od okoliczności.
- Zakończenie i skutki: rozliczenie planu, konsekwencje w rejestrach i historii kredytowej.
Co oznacza „niewypłacalność” i jak sprawdzić, czy spełniasz ten warunek w praktyce?
W praktyce sprawdzenie zaczyna się od rachunku: policz miesięczny dochód „na rękę” i odejmij stałe koszty utrzymania. Jeśli po odjęciu podstawowych kosztów i zobowiązań co miesiąc brakuje pieniędzy, a zaległości rosną, problem ma charakter trwały.
Przykład liczbowy: dochód 3 600 zł, stałe koszty życia 2 800 zł, raty i inne zobowiązania 1 400 zł, bilans to -600 zł. Po 3 miesiącach zaległość rośnie do ok. 1 800 zł plus odsetki i koszty windykacyjne.
Jakie długi obejmuje upadłość konsumencka, a jakich zobowiązań nie da się umorzyć?
Typowe kredyty, pożyczki, limity, rachunki i roszczenia cywilne zwykle wchodzą do „puli” objętej planem spłaty. Część zobowiązań pozostaje do spłaty niezależnie od finału postępowania. Dodatkowo, zobowiązania umyślnie nieujawnione mogą zostać poza oddłużeniem.
| Rodzaj zobowiązania | Typowy status w postępowaniu | Praktyczna konsekwencja |
|---|---|---|
| Kredyty, pożyczki, limity, karty | Zasadniczo objęte postępowaniem i planem spłaty | Po wykonaniu planu spłaty reszta długu może podlegać umorzeniu |
| Zaległe rachunki i umowy cywilne | Zasadniczo objęte | Wierzyciele trafiają do listy wierzytelności |
| Alimenty | Nie podlegają umorzeniu | Obowiązek trwa po zakończeniu sprawy |
| Renty odszkodowawcze za chorobę, kalectwo, śmierć | Nie podlegają umorzeniu | Oddłużenie nie obejmuje tego typu świadczeń |
| Grzywny, nawiązki, środki karne, naprawienie szkody, zadośćuczynienie orzeczone przez sąd | Nie podlegają umorzeniu | Postępowanie nie „kasuje” sankcji i obowiązków karnych |
| Dług umyślnie nieujawniony, gdy wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu | Nie podlega umorzeniu | To typowy powód problemów po zakończeniu sprawy |
Kto najczęściej nie spełni wymogów upadłości konsumenckiej i z jakich powodów sąd odmawia?
Najczęstszy problem to brak wykazania niewypłacalności albo wniosek wypełniony tak, że sąd nie dostaje spójnej historii długów i majątku. Druga grupa ryzyk to zachowania oceniane jako działania z pokrzywdzeniem wierzycieli, ukrywanie majątku lub zatajenia w dokumentach.
- Braki formalne: niepełna lista wierzycieli, brak kwot, brak dat wymagalności
- Niespójności: majątek „znika” z opisu, a pojawia się w przelewach i rejestrach
- Działania przeciw wierzycielom: darowizny, sprzedaż poniżej wartości, ukrywanie dochodów
Plan spłaty i „stopień winy”: standardowo plan spłaty może wynosić do 36 miesięcy, a przy umyślnym doprowadzeniu do niewypłacalności lub rażącym niedbalstwie: od 36 do 84 miesięcy. Przepisy przewidują też krótsze warianty, gdy plan zakłada spłatę co najmniej 70% zobowiązań (maksymalnie 1 rok) albo co najmniej 50% zobowiązań (maksymalnie 2 lata).
Czy prowadzenie działalności gospodarczej, praca na umowie zlecenie lub niestabilne dochody wykluczają upadłość konsumencką?
Jeśli Twoje długi powstały przy działalności, a działalność jest zamknięta, tryb „konsumencki” bywa stosowany wobec osoby fizycznej, zwłaszcza gdy nie ma już wpisu w rejestrze. Dla oceny formalnej kluczowe jest to, czy na dzień wniosku jesteś ujawniony jako przedsiębiorca.
- Umowa o pracę: zwykle prosta dokumentacja dochodu (paski, PIT)
- Umowa zlecenie: zestawienie wypłat i umów, najlepiej za dłuższy okres
- JDG: dochody i zobowiązania firmowe wymagają uporządkowania, a reżim zależy od statusu
Jak wygląda „test uczciwości” dłużnika i jakie zachowania sąd ocenia jako ryzykowne?
Ryzyko rośnie, gdy tuż przed wnioskiem dochodzi do rozporządzania majątkiem, szczególnie darowizn i sprzedaży po zaniżonej cenie. Groźne są też zatajenia dochodów, praca „na czarno” przy jednoczesnym wykazywaniu braku środków oraz selektywna spłata jednego wierzyciela kosztem reszty.
- Ukrywanie majątku lub zaniżanie jego wartości w wykazie
- Darowizny i szybka sprzedaż tuż przed złożeniem wniosku, np. auto przekazane rodzinie
- Zatajenie wierzycieli, także drobnych zobowiązań i zaległych rachunków
- Transakcje „bez tytułu” na rzecz bliskich, np. regularne przelewy bez umowy i opisu
Jeśli przyczyną problemów były zdarzenia losowe (choroba, utrata pracy), dokumenty potwierdzające fakty robią większą różnicę niż długie opisy bez dowodów.
Jakie dokumenty i dowody zwiększają szanse na pozytywne rozpoznanie wniosku o upadłość konsumencką?
Sąd oczekuje wniosku opartego o fakty, dlatego liczą się: wypowiedzenia umów, wezwania do zapłaty, tytuły egzekucyjne, historia rachunku bankowego, a także dokumenty medyczne i decyzje o świadczeniach, jeśli to one wywołały „tąpnięcie” w finansach.
| Scenariusz | Dokumenty, które realnie pomagają | Co weryfikuje sąd |
|---|---|---|
| Długi z kredytów i kart | Umowy, harmonogramy, wypowiedzenia, wezwania, zestawienie zaległości, egzekucje | Kwoty, daty wymagalności, komplet wierzycieli |
| Utrata pracy lub spadek dochodu | Świadectwo pracy, umowy, PIT, paski płac, potwierdzenia świadczeń, historia wpływów | Oś czasu, trwałość spadku dochodu, bilans budżetu |
| Koszty leczenia lub wypadek | Dokumentacja medyczna, rachunki, decyzje ZUS, dowody niezdolności do pracy | Przyczyna niewypłacalności i jej wiarygodność |
Jakie są alternatywy dla upadłości konsumenckiej, gdy nie spełniasz kryteriów lub ryzyko odmowy jest wysokie?
- Układ na zgromadzeniu wierzycieli dla konsumenta: cel to porozumienie i wykonywalny harmonogram spłat
- Ugody z wierzycielami: raty, umorzenie części kosztów, zamrożenie części odsetek umownych
- Plan stabilizacji budżetu: cięcie kosztów, sprzedaż zbędnych rzeczy, urealnienie rat, uporządkowanie dochodu
Jeśli długi wynikają z biznesu i nadal prowadzisz działalność, sprawdź ścieżkę właściwą dla przedsiębiorców, bo dobór reżimu postępowania przesądza o formalnościach i skutkach.
Checklista, co zrobić krok po kroku
- Zbierz długi: spisz każdego wierzyciela, kwotę, datę wymagalności, numer umowy lub tytułu.
- Zrób bilans: dochód minus stałe koszty utrzymania i zobowiązania, wpisz wynik dla ostatnich 3–6 miesięcy.
- Opisz przyczyny: wskaż zdarzenia i dołącz dowody (utrata pracy, choroba, wypadek, spadek dochodu).
- Ułóż wykaz majątku: nieruchomości, auto, rachunki, sprzęt, prawa majątkowe, wskaż realne wartości.
- Wypełnij formularz: przenieś dane do urzędowego wzoru, dołącz załączniki, opłać 30 zł i dopilnuj podpisu.
Słowniczek pojęć
FAQ, najczęściej zadawane pytania
Czy upadłość konsumencka obejmuje kredyt hipoteczny i pożyczki pozabankowe?
Tak. Zobowiązania pieniężne z kredytów i pożyczek co do zasady są ujmowane w postępowaniu i w planie spłaty; końcowy skutek zależy od planu i wyłączeń ustawowych.
Czy alimenty podlegają umorzeniu w upadłości konsumenckiej?
Nie. Zobowiązania alimentacyjne nie podlegają umorzeniu, obowiązek ich regulowania trwa także po zakończeniu postępowania.
Co dzieje się z mieszkaniem lub domem w upadłości konsumenckiej?
Zwykle nieruchomość wchodzi do masy upadłości i może zostać sprzedana. W określonych przypadkach można wnioskować o wydzielenie kwoty na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych po sprzedaży (zwykle równowartość przeciętnego czynszu najmu za 12–24 miesiące), decyzja zależy od okoliczności sprawy.
Ile trwa plan spłaty wierzycieli po upadłości konsumenckiej?
Najczęściej do 36 miesięcy. Przy umyślnym doprowadzeniu do niewypłacalności lub rażącym niedbalstwie: 36–84 miesięcy. Przy spłacie ≥ 70% plan może trwać maksymalnie 1 rok, a przy spłacie ≥ 50% maksymalnie 2 lata.
Czy da się ogłosić upadłość konsumencką drugi raz?
Tak, ale sąd bada wcześniejsze oddłużenie i może odmówić w określonych sytuacjach; znaczenie mają m.in. okoliczności poprzedniej sprawy oraz przesłanki wyjątkowe (względy słuszności lub humanitarne).
Czy upadłość konsumencka „czyści” BIK od razu po ogłoszeniu?
Nie. Upadłość nie „czyści” historii natychmiast. BIK informuje, że zapis o ogłoszeniu upadłości może być widoczny przez 10 lat od daty jej ogłoszenia, natomiast w praktyce sposób prezentacji i zakres danych mogą zależeć od podstawy przetwarzania i źródła informacji.
Czy wierzyciel składa wniosek o upadłość konsumencką dłużnika?
Zwykle nie: w typowych sprawach to dłużnik składa wniosek. Wyjątki dotyczą szczególnych sytuacji związanych z wcześniejszym prowadzeniem działalności gospodarczej, dlatego w praktyce znaczenie ma status dłużnika i termin od wykreślenia działalności.
Źródła i podstawa prawna
- Prawo upadłościowe, tekst jednolity (Dz.U. 2025 poz. 614), 19/05/2025 r.
- Ministerstwo Sprawiedliwości: „Upadłość konsumencka” (informator, koszty i zasady), 01/02/2021 r.
- Ministerstwo Sprawiedliwości: formularze dla konsumentów, 24/03/2020 r.
- Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ), portal informacyjny, dostęp: 30/01/2026 r.
- BIK: upadłość konsumencka w praktyce (okres widoczności informacji), dostęp: 30/01/2026 r.
Dane liczbowe aktualne na dzień: 30/01/2026 r.
Jak liczone są przykłady: wyliczenia pokazują mechanikę niewypłacalności na uproszczonych założeniach budżetowych. Wynik zależy od odsetek, kosztów windykacyjnych, egzekucji oraz decyzji w konkretnej sprawie.
Co dalej?
- Ustal, kto może skorzystać z upadłości konsumenckiej w Twojej sytuacji, sprawdź status (konsument czy przedsiębiorca) i policz bilans z ostatnich 3–6 miesięcy.
- Przygotuj dowody, zbierz dokumenty o dochodach, zaległościach i przyczynach niewypłacalności, ułóż je w oś czasu.
- Wypełnij urzędowy formularz, dopilnuj kompletności listy wierzycieli i majątku, opłać 30 zł, a następnie złóż wniosek zgodnie z wymaganiami sądu.
Aktualizacja artykułu: 30 stycznia 2026 r.
Autor: Jacek Grudniewski
Ekspert ds. produktów finansowych i pasjonat rynku nieruchomości
Kontakt za pośrednictwem LinkedIn:
https://www.linkedin.com/in/jacekgrudniewski/
Treści przedstawione w artykule mają wyłącznie charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią porady prawnej, podatkowej ani finansowej w rozumieniu przepisów prawa. Przed podjęciem decyzji mającej wpływ na Twoje finanse, skonsultuj się z licencjonowanym specjalistą.
