- Opłata za wcześniejszą spłatę (prowizja/rekompensata) jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy wynika z umowy i mieści się w limitach ustawowych. Inne reguły obowiązują dla kredytu hipotecznego, a inne dla konsumenckiego.
- W kredycie konsumenckim wcześniejsza spłata oznacza obniżenie całkowitego kosztu kredytu o koszty przypadające na skrócony okres, także gdy koszty pobrano z góry. Rekomendowana praktyka kontroli: po spłacie poproś o rozbicie, jakie koszty i w jakiej proporcji zostały obniżone.
- Rekompensata w konsumenckim jest limitowana do 1% albo 0,5% i w części przypadków w ogóle nie przysługuje, m.in. gdy suma wcześniejszych spłat w 12 miesiącach nie przekracza progu 3× przeciętne wynagrodzenie z grudnia poprzedniego roku (grudzień 2025 r.: 9 582,91 zł, próg 3×: 28 748,73 zł, sektor przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku).
- 14 dni: przy wcześniejszej spłacie kredytu konsumenckiego w całości kredytodawca rozlicza się z konsumentem w terminie 14 dni od dnia spłaty. Przy spłacie częściowej rozliczenie kosztów nadal jest proporcjonalne, ale w praktyce bywa, że trzeba je dopilnować reklamacją.
- W kredycie hipotecznym zasady zależą od rodzaju stopy: przy stopie zmiennej bank może pobrać opłatę tylko w pierwszych 36 miesiącach, jeśli umowa tak stanowi. Przy stopie stałej opłata może wystąpić w okresie obowiązywania stałej stopy, ale nie może przekroczyć kosztów banku bezpośrednio związanych z przedterminową spłatą.
- Uwaga na datę umowy hipotecznej: jeśli kredyt został zawarty przed 22/07/2017 r., sprawdź dodatkowo zasady z Twojej umowy i dokumentów banku, bo rozliczenia mogą zależeć bezpośrednio od zapisów umownych.
- Co możesz zrobić teraz: poproś bank o wyliczenie skutków wcześniejszej spłaty na piśmie, policz opłacalność na swoich danych: oszczędzone odsetki i zwrot kosztów zestaw z ewentualną opłatą.
Opłata za wcześniejszą spłatę kredytu pojawia się tylko wtedy, gdy prawo ją dopuszcza, a bank zapisał ją w Twojej umowie i w taryfie opłat.
Jeśli planujesz nadpłatę albo spłatę całkowitą, potrzebujesz dwóch rzeczy: jasnej odpowiedzi, czy opłata może się pojawić, oraz planu działania, jak ją policzyć, ograniczyć albo dopilnować zwrotu kosztów. Poniżej masz reguły ustawowe, przykłady liczbowe z jasnymi założeniami, wzory zdań do pism oraz ścieżkę postępowania, gdy bank rozliczy sprawę błędnie.
Zakres: artykuł dotyczy sytuacji konsumenckich. Jeśli umowa ma charakter firmowy (B2B), zasady mogą być inne.
Warianty – kiedy i co wybrać?
| Opcja | Kiedy wybrać | Zalety | Wady | Największe ryzyko |
|---|---|---|---|---|
| Spłata po okresie „bez opłaty” | Gdy umowa przewiduje opłatę tylko przez określony czas, np. 36 miesięcy przy hipotece ze stopą zmienną. | Brak opłaty, prosta organizacja. | Dłużej płacisz odsetki do czasu spłaty. | Przegapienie dokładnej daty granicznej z umowy. |
| Nadpłata „w transzach” | Gdy opłata zależy od momentu spłaty, a bank dopuszcza wielokrotne nadpłaty. | Szybciej obniżasz saldo i odsetki, dopasowujesz spłatę do budżetu. | Wymaga pilnowania dyspozycji i rozliczeń. | Błędne oznaczenie dyspozycji: skrócenie okresu albo obniżenie raty. |
| Refinansowanie albo aneks | Gdy opłata za wcześniejszą spłatę jest istotna, a nowa oferta realnie obniża koszt długu. | Szansa na niższe oprocentowanie, czasem brak opłaty po upływie okresu ochronnego. | Koszty okołokredytowe i formalności. | Niedoszacowanie kosztów przeniesienia i dat rozliczenia. |
Praktyka: jeśli umowa hipoteczna ze stopą zmienną przewiduje opłatę tylko do 36 miesięcy, spłata po tej dacie może wyzerować opłatę. Wynik zależy od salda i zapisów umowy.
Hipoteczny vs konsumencki: kiedy bank może pobrać opłatę i co musi rozliczyć?
| Rodzaj kredytu | Czy bank może pobrać opłatę? | Limit opłaty | Kiedy opłata nie przysługuje (typowo) | Co bank musi rozliczyć |
|---|---|---|---|---|
| Hipoteczny, stopa zmienna | Tak, tylko w pierwszych 36 miesiącach i tylko gdy umowa to przewiduje. | Sufit: 3% spłacanej kwoty oraz jednocześnie nie więcej niż odsetki od tej kwoty za 12 miesięcy (albo do końca umowy, jeśli krócej). | Brak zapisu w umowie, spłata po upływie 36 miesięcy. | Obniżenie kosztu kredytu w części przypadającej na skrócony okres. |
| Hipoteczny, stopa stała | Tak, w okresie obowiązywania stałej stopy, jeśli umowa to przewiduje. | Nie więcej niż koszty banku bezpośrednio związane z przedterminową spłatą, liczone od kwoty spłaconej przed terminem. | Brak zapisu w umowie, spłata po zakończeniu okresu stałej stopy (jeśli umowa tak określa). | Obniżenie kosztu kredytu w części przypadającej na skrócony okres. |
| Konsumencki | Tak, ale tylko przy spełnieniu przesłanek ustawowych (m.in. stała stopa) oraz po przekroczeniu progu 3× w 12 miesiącach. | Maks. 1% spłacanej kwoty, a gdy do końca umowy mniej niż rok, maks. 0,5%. | Kredyt w ROR oraz spłata z umowy ubezpieczenia zabezpieczającej spłatę, brak spełnienia przesłanek ustawowych. | Obniżenie całkowitego kosztu kredytu proporcjonalnie do skróconego okresu. Przy spłacie w całości rozliczenie w 14 dni. |
Czym jest opłata za wcześniejszą spłatę i kiedy bank ma do niej prawo?
W praktyce chodzi o spłatę całości albo części długu przed terminem. Bank może pobrać opłatę tylko wtedy, gdy ma podstawę w dokumentach: umowie, regulaminie i taryfie opłat, a dodatkowo spełnia warunki ustawowe właściwe dla danego typu kredytu.
- Brak zapisu w umowie: brak podstawy do pobrania opłaty.
- Podstawa naliczenia: opłata dotyczy kwoty spłaconej przed terminem, a nie całego salda.
- Limit ustawowy: bank nie może naliczyć dowolnej stawki ani liczyć opłaty od błędnej podstawy.
Wcześniejsza spłata kredytu hipotecznego a konsumenckiego: różnice w opłatach i rozliczeniu kosztów
Kredyt konsumencki: całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o koszty przypadające na skrócony okres, także wtedy, gdy koszty pobrano z góry. Jeśli bank może pobrać rekompensatę, jej wysokość jest limitowana do 1% albo 0,5% w zależności od tego, ile czasu zostało do końca umowy.
Kredyt hipoteczny: przy stopie zmiennej opłata może wystąpić tylko w pierwszych 36 miesiącach i tylko wtedy, gdy umowa ją przewiduje. Przy stopie stałej opłata może wystąpić w okresie obowiązywania stałej stopy, ale nie może przekroczyć kosztów banku bezpośrednio związanych z przedterminową spłatą. Podstawą naliczenia pozostaje kwota spłacona przed terminem.
Kiedy opłata za wcześniejszą spłatę występuje najczęściej: stała stopa, 36 miesięcy i zapisy w umowie
W hipotece bank nie może „dopisać” opłaty po fakcie. Musi ona wynikać z umowy, a w dokumentach zwykle pojawia się jako „rekompensata” albo „prowizja za wcześniejszą spłatę” z opisem okresu i sposobu liczenia.
Jak bank liczy opłatę za wcześniejszą spłatę: podstawa, limity ustawowe, szybkie wzory
Hipoteka ze stopą zmienną (pierwsze 36 miesięcy): opłata, jeśli umowa ją przewiduje, nie może przekroczyć 3% spłacanej kwoty i jednocześnie nie może przekroczyć odsetek, które bank naliczyłby od tej kwoty w okresie 12 miesięcy od dnia spłaty. Jeśli do końca umowy pozostaje krótszy okres niż 12 miesięcy, limit odsetkowy odnosi się do odsetek za okres do końca umowy.
Wzór roboczy (hipoteka, stopa zmienna): opłata = min(3% × kwota spłacana, odsetki od kwoty spłacanej za 12 miesięcy).
Przykład mechaniki: nadpłata 50 000 zł daje limit procentowy 1 500 zł (3%). Bank porównuje go z limitem odsetkowym i stosuje niższą wartość.
Przykład limitu odsetkowego: jeśli oprocentowanie wynosi 9% rocznie (upraszczając), odsetki od 50 000 zł w 12 miesięcy to ok. 4 500 zł. W takim przypadku limit odsetkowy jest wyższy niż 1 500 zł, więc zadziała limit 3%.
Kredyt konsumencki: rekompensata, jeśli przysługuje, wynosi maksymalnie 1% spłacanej kwoty, a gdy do końca umowy pozostaje mniej niż rok, maksymalnie 0,5%. Dodatkowo w części przypadków nie przysługuje w ogóle, np. gdy w 12 miesiącach nie przekroczysz progu 3×.
- gdy umowa przewiduje oprocentowanie stałe i spłata następuje w okresie obowiązywania stałej stopy,
- gdy suma wcześniejszych spłat w okresie 12 miesięcy przekracza próg 3× (dla grudnia 2025 r.: 9 582,91 zł, próg 28 748,73 zł),
- gdy nie zachodzi wyjątek ustawowy, w tym kredyt w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym (ROR) oraz spłata na podstawie umowy ubezpieczenia mającej zabezpieczać spłatę kredytu.
- bank liczy opłatę od salda, zamiast od kwoty spłaconej przed terminem,
- przegapiasz dokładny moment upływu 36 miesięcy z umowy hipotecznej,
- składasz dyspozycję bez jasnego wskazania: skrócenie okresu albo obniżenie raty,
- po spłacie w konsumenckim nie dostajesz jasnej informacji, jakie koszty obniżono i w jakiej proporcji.
Jak sprawdzić w umowie i taryfie opłat, czy opłata obowiązuje oraz do kiedy dokładnie?
W hipotece szukaj sformułowań: „rekompensata”, „prowizja za wcześniejszą spłatę”, „36 miesięcy” albo „okres obowiązywania stałej stopy”. W konsumenckim szukaj: „rekompensata”, warunków jej naliczenia oraz progu 3× w okresie 12 miesięcy.
Jak legalnie ograniczyć opłatę: terminy, podział nadpłaty, refinansowanie i aneks
- Ustal datę graniczną: przy hipotece ze stopą zmienną sprawdź, kiedy mija 36 miesięcy od zawarcia umowy.
- Sprawdź zakres opłaty: część banków pobiera ją tylko przy spłacie całkowitej, inne także przy nadpłatach.
- Wybierz tryb rozliczenia: dyspozycja „skróć okres” zwykle daje większy efekt odsetkowy niż „obniż ratę”, przy tym samym saldzie.
- Rozważ refinansowanie: policz koszt przeniesienia i porównaj go z oszczędnościami na odsetkach, pilnując dat uruchomienia i spłaty w starym banku.
- Sprawdź aneks: czasem zmiana warunków w tym samym banku jest prostsza niż zamknięcie i przeniesienie kredytu.
Kiedy wcześniejsza spłata mimo opłaty się opłaca: próg na Twoich liczbach
Najprostszy próg: wcześniejsza spłata jest opłacalna, gdy oszczędzone odsetki i zwrócone koszty przewyższają opłatę i koszty techniczne. Szybki test to policzenie „roku do przodu”, czyli odsetek, które narosłyby w kolejnych 12 miesiącach od kwoty, którą chcesz spłacić.
Przykład mechaniki: jeśli bank pobiera 1 500 zł opłaty za nadpłatę 50 000 zł, a odsetki od tej części długu w kolejnym roku wyniosłyby ok. 4 500 zł przy oprocentowaniu 9% rocznie, różnica 3 000 zł zostaje po Twojej stronie, zanim uwzględnisz efekt skrócenia okresu oraz ewentualny zwrot kosztów przypadających na skrócony okres.
Jakie dokumenty i procedury są potrzebne przy wcześniejszej spłacie, aby bank prawidłowo rozliczył kredyt i koszty?
W hipotece poproś o wyliczenie: kwotę do spłaty, termin ważności wyliczenia i informację o opłatach. W konsumenckim dopilnuj rozliczenia całkowitego kosztu kredytu. Przy wcześniejszej spłacie w całości kredytodawca rozlicza się w terminie 14 dni, a gdy zwrot nie nastąpi prawidłowo, uruchom sprawę reklamacją.
| Scenariusz | Dokumenty, które przygotuj | Cel |
|---|---|---|
| Nadpłata częściowa | Wniosek o wyliczenie, dyspozycja nadpłaty, potwierdzenie przelewu | Prawidłowe przypisanie spłaty i aktualizacja harmonogramu |
| Spłata całkowita (hipoteka) | Wyliczenie banku, dyspozycja zamknięcia, potwierdzenie spłaty, zaświadczenie o spłacie | Zamknięcie kredytu i rozliczenie kosztów |
| Zwrot kosztów (konsumencki) | Reklamacja/wniosek, umowa i harmonogram, potwierdzenie spłaty | Uruchomienie rozliczenia kosztów proporcjonalnie do skróconego okresu (w praktyce często liczone metodą liniową na dniach) |
Co zrobić, gdy opłata została pobrana niesłusznie albo bank nie rozliczył kosztów: reklamacja, Rzecznik Finansowy i sąd
Reklamację złóż na piśmie i dołącz: wyliczenie banku, potwierdzenie spłaty oraz fragmenty umowy i taryfy opłat. Termin odpowiedzi to 30 dni, a w sprawach szczególnie skomplikowanych 60 dni, zgodnie z ustawą reklamacyjną.
- naliczenie opłaty po upływie okresu, w którym miała obowiązywać,
- liczenie opłaty od salda kredytu, a nie od kwoty spłacanej przed terminem,
- brak rozliczenia kosztów przypadających na skrócony okres albo brak zwrotu kosztów pobranych z góry w kredycie konsumenckim,
- błędne przypisanie dyspozycji nadpłaty: obniżenie raty zamiast skrócenia okresu,
- rozliczenie bez jasnego wskazania, jakie koszty zostały obniżone i w jakiej proporcji.
Najczęstsze spory po wcześniejszej spłacie: jak je rozpoznać i co dołączyć do reklamacji?
- Bank liczy opłatę od salda zamiast od kwoty spłaconej przed terminem: dołącz fragment wyliczenia banku i wskaż prawidłową podstawę.
- Opłata naliczona po okresie 36 miesięcy (hipoteka, stopa zmienna): dołącz umowę z datą zawarcia i potwierdzenie daty spłaty.
- Brak zwrotu kosztów w konsumenckim albo zwrot „bez rozbicia”: załącz harmonogram, umowę i poproś o wskazanie, które koszty obniżono i jak policzono proporcję.
- Błędna dyspozycja nadpłaty (rata zamiast okresu): dołącz treść dyspozycji i harmonogram po zmianie, wskaż różnicę.
Checklista: co zrobić krok po kroku
Sekwencja: wyliczenie z banku → dyspozycja → przelew → weryfikacja rozliczenia → reklamacja, jeśli coś się nie zgadza.
- Znajdź zapis o opłacie: umowa, taryfa opłat, regulamin, aneks.
- Ustal daty graniczne: przy hipotece ze stopą zmienną sprawdź, kiedy mija 36 miesięcy od zawarcia umowy.
- Złóż wniosek o wyliczenie: poproś o kwotę do spłaty, opłaty oraz termin ważności wyliczenia.
- Policz próg opłacalności: porównaj opłatę z odsetkami, które narosłyby od spłacanej kwoty w kolejnych 12 miesiącach, uwzględnij rozliczenie kosztów przypadających na skrócony okres.
- Złóż dyspozycję spłaty: doprecyzuj, czy bank ma skrócić okres czy obniżyć ratę, zachowaj potwierdzenie przelewu.
- Sprawdź rozliczenie kosztów: przy kredycie konsumenckim dopilnuj zwrotu kosztów i rozbicia wyliczenia, przy hipotece odbierz zaświadczenie o spłacie.
- Reaguj na błąd: reklamacja, następnie Rzecznik Finansowy, na końcu droga sądowa.
Słowniczek pojęć
FAQ: najczęściej zadawane pytania
Czy bank może pobrać opłatę za wcześniejszą spłatę, jeśli nie ma jej w umowie?
Nie. Bez wyraźnego zapisu w umowie oraz w dokumentach obowiązujących w banku (np. taryfa opłat) bank nie ma podstawy do pobrania opłaty.
Czy bank zawsze pobiera opłatę za wcześniejszą spłatę kredytu hipotecznego?
Nie. Opłata jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy wynika z umowy i spełnia warunki ustawy. Dla stopy zmiennej działa limit 36 miesięcy, a dla stałej liczy się okres stałej stopy i koszty banku bezpośrednio związane z przedterminową spłatą.
Czy przy wcześniejszej spłacie kredytu konsumenckiego dostanę zwrot prowizji i kosztów?
Tak. Całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o koszty przypadające na skrócony okres, także wtedy, gdy koszty zostały pobrane z góry.
Ile wynosi maksymalna rekompensata za wcześniejszą spłatę kredytu konsumenckiego?
Maksymalnie 1% spłacanej kwoty, a gdy do końca umowy pozostaje mniej niż rok, maksymalnie 0,5%, pod warunkiem spełnienia przesłanek ustawowych.
Od jakiej kwoty bank liczy opłatę: od salda czy od kwoty nadpłaty?
Od kwoty spłaconej przed terminem (nadpłaty lub spłaty całkowitej), a nie od całego salda.
Czy nadpłata częściowa w hipotece uruchamia opłatę tak samo jak spłata całkowita?
Nie zawsze. To zależy od zapisów umowy. Opłata może dotyczyć nadpłat lub tylko spłaty całkowitej, ale musi mieścić się w limitach ustawy.
W jakim terminie bank powinien odpowiedzieć na reklamację dotyczącą opłaty lub zwrotu kosztów?
Zwykle w 30 dni, a w sprawach szczególnie skomplikowanych w 60 dni, zgodnie z ustawą reklamacyjną.
Co zrobić, gdy bank nie rozliczył kosztów po wcześniejszej spłacie kredytu konsumenckiego?
Złóż reklamację z wyliczeniem i podstawą prawną, a następnie skieruj sprawę do Rzecznika Finansowego o interwencję lub postępowanie polubowne.
Źródła i podstawa prawna
- Ustawa o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami: tekst jednolity Dz.U. 2025 r. poz. 72 (PDF)
- Ustawa o kredycie konsumenckim: tekst jednolity Dz.U. 2025 r. poz. 1362 (PDF)
- Ustawa o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej: publikacja 10/09/2015 r. (ELI)
- UOKiK: „Banki zwracają pieniądze za wcześniejszą spłatę kredytu” (27/09/2021 r.)
- UOKiK: „Kalkulator wcześniejszej spłaty kredytu konsumenckiego” (dostęp: 11/02/2026 r.)
- Rzecznik Finansowy: „Wcześniejsza spłata kredytów w pytaniach i odpowiedziach” (dostęp: 11/02/2026 r.)
- Monitor Polski: obwieszczenie Prezesa GUS o przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniu w sektorze przedsiębiorstw w grudniu 2025 r., MP 2026 poz. 62 (23/01/2026 r.)
Dane liczbowe aktualne na dzień: 11/02/2026 r.
Jak liczone są przykłady: wyliczenia pokazują mechanikę na uproszczonych założeniach. Wynik zależy m.in. od salda, marży, rodzaju stopy, daty spłaty oraz zapisów umowy i taryfy opłat.
Co możesz zrobić po przeczytaniu tego artykułu?
- Wyślij do banku wniosek o wyliczenie skutków wcześniejszej spłaty i zachowaj odpowiedź.
- Policz próg opłacalności: porównaj odsetki „12 miesięcy do przodu” z opłatą oraz uwzględnij rozliczenie kosztów przypadających na skrócony okres.
- Jeśli bank pobrał opłatę bez podstawy albo nie rozliczył kosztów, złóż reklamację i przygotuj komplet dokumentów do Rzecznika Finansowego.
Aktualizacja artykułu: 11 lutego 2026 r.
Autor: Jacek Grudniewski
Ekspert ds. produktów finansowych i pasjonat rynku nieruchomości
Kontakt za pośrednictwem LinkedIn:
https://www.linkedin.com/in/jacekgrudniewski/
Treści przedstawione w artykule mają wyłącznie charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią porady prawnej, podatkowej ani finansowej w rozumieniu przepisów prawa. Przed podjęciem decyzji mającej wpływ na Twoje finanse, skonsultuj się z licencjonowanym specjalistą.
